Memahami Inkues Koroner: Kupasan Kes Kematian Zara Qairina dan Arahan Amalan Bil 2 Tahun 2019

Pengenalan: Apakah Inkues Koroner (Siasatan Kematian)?

Prosiding Inkues Koroner, yang dirujuk sebagai Siasatan Kematian dalam Arahan Amalan Mahkamah Persekutuan, merupakan suatu mekanisme kehakiman yang kritikal. Tujuannya adalah untuk menentukan fakta-fakta asas sekeliling sesuatu kematian.

Di Malaysia, kerangka kerja bagi pengendalian kes-kes ini ditetapkan oleh Arahan Amalan Bil 2 Tahun 2019. Arahan ini dikeluarkan oleh Ketua Hakim Negara selepas berunding dengan Hakim Besar Malaya dan Hakim Besar Sabah dan Sarawak. Ia mengatur pengendalian Laporan Mati Mengejut (LMM) dan Siasatan Kematian oleh Hakim Mahkamah Sesyen yang digelar Koroner.

1. Siasatan Kematian: Bukan Perbicaraan Jenayah

Adalah penting untuk memahami sifat Siasatan Kematian:

• Bukan Perbicaraan: Siasatan Kematian bukanlah seperti suatu perbicaraan [8(a), 18]. Tiada pihak yang mendakwa dan membela [8(b), 18].
• Tujuan: Koroner atau Majistret menjalankan siasatan semata-mata untuk mengetahui sebab kematian [8(c), 18].
• Fokus Keterangan: Prosiding dan keterangan hendaklah ditumpukan kepada empat perkara utama, termasuk siapa si mati [9(a)], bagaimana, bila, dan di mana si mati menemui ajal [9(b)], dan butiran untuk pendaftaran kematian [9(c), 18].
• Batasan Keputusan (Verdict): Koroner/Majistret tidak boleh membuat apa-apa dapatan mengenai liabiliti jenayah atau liabiliti sivil individu yang berkaitan dengan kematian tersebut [14(f), 15(a), 15(b), 18].
• Kategori Keputusan: Pada akhir siasatan, Koroner mesti menyampaikan verdict berdasarkan lima kategori, termasuk mati akibat perbuatan orang lain (homicide), mati akibat perbuatan diri sendiri (suicide), mati akibat kemalangan (misadventure), mati akibat penyakit (natural death), atau mati yang tidak dapat ditentukan cara kematian (open verdict) [15(a)-15(e), 18].

Bagi kes siasatan kematian, ia diklasifikasikan mengikut kod, di mana Kod 65A adalah bagi Kes Siasatan Kematian (Am), manakala Kod 65B adalah bagi Kes Siasatan Kematian (Kematian Dalam Tahanan).

2. Kronologi Penting Kes Zara Qairina Mahathir

Kes kematian Zara Qairina, pelajar tingkatan satu yang ditemukan tidak sedarkan diri di longkang berhampiran asrama sekolah di Papar, Sabah, pada 16 Julai, mencetuskan persoalan serius dan desakan keluarga untuk mendapatkan keadilan.

A. Isu Bedah Siasat Awal

Pada mulanya, ibu Zara, Noraidah Lamat, enggan membenarkan proses bedah siasat (post-mortem). Pegawai perubatan forensik, Dr. Logaraj Ratha, telah menerangkan kepentingannya, namun Noraidah menandatangani Surat Akuan Enggan Bedah Siasat. Keluarga pada masa itu menyatakan mereka tidak mengesyaki wujud unsur jenayah (foul play).

B. Arahan Inkues dan Eksunasi (Gali Semula Kubur)

Berikutan keraguan awam dan dakwaan buli, Jabatan Peguam Negara (AGC) mengambil tindakan tegas:

1. Perintah Inkues: Pada 13 Ogos, AGC mengarahkan inkues dijalankan selepas meneliti laporan siasatan polis. Kes ini kemungkinan besar didaftarkan di bawah Kod 65A (Siasatan Kematian Am), yang garis masa penyelesaiannya adalah 9 bulan dari tarikh pendaftaran.
2. Perintah Eksunasi: Pada 8 Ogos, AGC turut mengeluarkan perintah agar kubur Zara Qairina digali semula (exhumation) bagi membolehkan bedah siasat dilakukan, kerana jenazah dikebumikan tanpa post-mortem.

3. Keterangan Utama dan Kontroversi Prosedural di Mahkamah

Prosiding inkues ini dijalankan di Mahkamah Koroner Kota Kinabalu, dipengerusikan oleh Koroner Amir Shah Amir Hassan.

A. Bukti Forensik

• Pakar Patologi (Dr. Jessie Hiu): Dr. Hiu, pakar patologi forensik yang menjalankan bedah siasat selepas eksunasi, memberi keterangan bahawa kecederaan yang dialami Zara Qairina sepadan akibat jatuh, dan bukan dipukul. Beliau membuat kesimpulan bahawa remaja itu berkemungkinan melompat atau bergayut sebelum ditemukan di lokasi tersebut.
• Pemeriksa Dokumen (Nurul Atiqah Mohd Noh): Sebanyak 21 beg barang kes yang mengandungi spesimen tulisan tangan, termasuk diari dan buku nota, dibawa ke Mahkamah Koroner. Pemeriksaan mendapati sebahagian tulisan tangan yang dipertikai menunjukkan persamaan signifikan dengan contoh tulisan tangan arwah. Walau bagaimanapun, tulisan tangan pada sebuah buku nota lain menunjukkan keputusan bercampur (ditulis oleh arwah dan seorang individu lain).

B. Isu Kebocoran Pernyataan Saksi

Prosiding inkues ini menghadapi isu serius berkaitan kebocoran maklumat apabila pernyataan saksi remaja pertama (yang merupakan antara tertuduh dalam kes buli) tersebar di media sosial.

• Reaksi Koroner: Koroner Amir Shah Amir Hassan meluahkan kekesalan dan kekecewaan terhadap insiden ini.
• Kesan Kepada Saksi: Peguam memaklumkan Mahkamah Koroner bahawa remaja itu dan ibunya menjadi takut serta tertekan selepas nama penuh, alamat, dan nombor kad pengenalan mereka tular di TikTok.
• Tindakan Mahkamah: Koroner bertindak menangguhkan prosiding dan mengarahkan ia akan berlangsung secara tertutup selepas itu, selain meminta laporan polis dibuat.
• Prosedur Umum Akses Awam: Walaupun tempat Siasatan Kematian hendaklah terbuka kepada orang awam [15(I)], Koroner boleh mengecualikan kehadiran awam atas alasan tertentu yang sesuai, mengikut Seksyen 338(2) KTJ [22, 15(I)].